Friday, October 24, 2014

Një ligjëratë interesante e prof.Lucia Nadin,Phd in Italianistica


Sot në orën 11.00, në Biblotekën Kombëtare,  studiuesja italiane Lucia Nadin, Phd in Italianistica, mbajti një ligjëratë me temën  "L'editoria veneziana al tempo di Aldo Manuzio e l'attività di Bernardino Vitali, editore di Marin Barleti”.

Kjo ligjëratë shkencore u organizua nga Istituto Italiano di Cultura në bashkëpunim me  Bibliotekën Kombëtare të Tiranës, në kuadrin e javës së XIV të gjuhës italiane në botë, që sivjet i kushtohet temës "Scrivere la nuova Europa: editoria italiana, autori e lettori nell’era digitale" (Të shkruash në Evropën e re: editoria italiane, autorët, lexuesit  në epokën dixhitale).

Lucia Nadin, “Qytetare nderi e Shkodrës qysh nga 2010, është shumë e njohur  në Shqipëri për ndihmesat e saj  në fushën e lidhjeve dhe të raporteve historike  ndërmjet Republikës së  Venedikut dhe Shqipërisë.

Vepra  më e re e botuar nga autorja është, "Venezia e Albania, una storia di incontri e secolari legami" (Venezia, 2014), në të cilën ajo ka bërë edhe disa zbulime interesante me karaker historik dhe sidomos filologjik, të cilat edhe i përmblodhi në ligjeratën e saj sa interesante, aq edhe të ilustruar me fotografi e faksimile prej botimeve e dokumenteve të shfrytëzuzra prej saj.

Mbasi kishte zbuluar Statuti di Scutari (Statutet e Shkodrës) më 1995 në fondin e dorëshkrimeve  të bibliotekës së Museo Correr di Venezia, Lucia Nadin ka përgatitur botimin kritik dhe i ka rikthyer Shqipërisë një faqe themelore të historisë së saj. Kështu, ajo i është përkushtuar rindërtimit të  dukurisë së  emigracionit shqiptar në Venecie,  në periudhën midis Katërqindës e Pesëqindës, dha ka studiuar pastaj traditën  ikonografike të Skënderbegut në varkat e  doxhëve në Venecie. Si fryt i leximit  të kujdesshëm të çelësave shqiptarë në ciklin e  afreskeve të  Paolo Veronese-s në kishën e San Sebastiano-s në Venecie është  artikulli "La chiesa di San Sebastiano a Venezia, Paolo Veronese, le implicazioni albanesi: una storia tutta da riscrivere"(Kisha e Shën Sebastianit në Venecie, Paolo Veronezi, ndërlikimet shqiptare: një histori për t’u rishkaruar)  botuar në revistën "Ateneo Veneto", CC, terza serie 12/II, 2013,pp.9-70.

Në ligjëratën e saj Lucia Nadin, në mënyrë të thukët e të qartë, shoqëruar edhe me fotografi e faksimile, paraqiti kuadrin e  shtypit në Venecie, kryeqyteti evropian i librit midis Katërqindës e Pesëqindës, duke u ndalur në figurën e Aldo Manuzio-s, si dhe në veprimtarinë e  Bernardino Vitalit, venecian me  origjinë shqiptare, botuesi i  veprës së Marin Barletit. 

Në mbyllje të konferencës, fola edhe unë, shpreha disa vlerësime për autoren në përgjithësi dhe për ligjëratën e sotme të saj, si dhe një shqiptim të shkurtër për televizionin A1-Report, ku theksova sa vion:

Zonja Lucia Nadin është figurë e dalluar si dashamirëse e shqiptarëve, mike dhe ndihmëtare e palodhur e të gjithë albanologëve: historianë, gjuhëtarë, kulturologë etj., që ajo i ka njohur qysh nga viti 1995, kur ishte punonjëse e Institutit të Kulturës Italiane në Tiranë.  Por, përtej veprimtarisë së saj në atë funksion, profesoresha Nadin është e mirënjohur  kryesisht si  hulumtuese e zellshme e vlerave, dëshmive dhe dokumentacionit historik të marrëdhënieve e lidhjeve të hershme miqësore, tregtare e politke të shqiptarëve me Italinë dhe italianët, duke u pykëzuar sidomos në lidhjet shumë interesante të Venecies e venecianëve me Shqipërinë e shqiptarët. Peridha historike, së cilës zonja Nadin i ka kushtuar vite të tëra kërkimi e gjurmimi në dokumentacionin që ruhet në biblotekat dhe arkivat e pasur të Venecies, i përket periudhës mesjetare, me kah të theksuar sidomos në shek.XV dhe XVI, kohë kur edhe marrëdhëniet me editoritë dhe ndërmarrjet botuese të brigjeve të këndejme të Adriatikut, sidomos të Shkodrës e trevave të Shqipërisë veriperëndimore kanë qenë dukshëm të dendura dhe në Venecie, sikundër e dëshmoi bindshëm edhe ligjërata magjistrale zonjës Nadin, janë botuar libra themelorë të historisë shqiptare, si p.sh. Historia e Skënderbeut e Marin Barletit dhe, në lëmin e histrorisë së shkrimit të shqipes, botimi i “Mesharit” të Gjon Buzukut, pikërisht në Venecie  në vitin 1555.

Prof.Lucia Nadin është autore botimesh me vlerë,  të cilat janë fryte të një pune shumëvjeçare e të mundishme, që vetëm ata që janë marrë me hulumtime e kërkime arkivore e filolgjike mund ta kuptojnë e ta vlerësojnë sa shumë kohë i është dashur asaj për t’ua dalë në krye punëve të tilla. Përmendim, ndër të tjera,  Migrazioni e integrazione. Il caso degli albanesi a Venezia (1479-1552)” Bulzoni Editore, Roma 2008, pp.241. Autorja ka zgjedhur  si datë të fillimit të librit  të saj vitin  1479, që shënon rënien e qytetit të Shkodrës nën pushtimin otoman mbas një qëndrimi në rrethim prej rreth dy vitesh. Shkodra nën zotërimin venecian, prej 1396 deri më  1479, ishte një pikë-çelës për tregtinë veneciane, e lidhur me det nga një rrjet lumor dhe një qendër e kryqëzimit të  trafiqeve të Ballkanit.

Libri tjetër me rëndësi i zonjës Nadin është “Statuti di Scutari della prima metà del secolo XIV con le addizioni fino al 1469”.

Ligjërata si ajo e mbajtur sot nga prof.Lucia Nadin  janë të mirëpritura dhe sjellin edhe surpriza të këndshme, sikundër është edhe surpriza e jashtëzakonshme e Shqipërisë veneciane (= emigracioni Italian në Venecie), që  prof.Nadin e ilustroi edhe me nofkën albanesoti me të cilin i që i quanin emigrantët e ardhur nga Shqipëria e Veriut; po edhe duke  përmendur emra venecianësh të njohur të kohës, si Paola Kamsa venecian, por me origjinë nga Shkodra. Me interes për mua si gjuhëtar ishin edhe sa shprehu profesoresha  në disa pjesë të ligjëratës, kur foli edhe  për  shqyrtimin e librit të Buzukut nga pikëpamja editoriale dhe tipografike dhe veçmas lidhur me  disa pika  dhe hipoteza interesante rreth mundësisë që “Meshari “ i Gjon Buzukut të ketë qenë botuar pikërisht nga njëra prej editorive të lidhura ngushtë me emigracionin shqiptar dhe, sipas gjasësh, nga ndonjë venecian me zanafillë shqiptare. Po ashtu, një nga prurjet interesante të kësaj ligjërate ishte edhe sa shprehu zonja Nadin për librin e Marin Barletit Historia e Skënderbeut. Së pari, lidhur me datën e botimit, për të cilën Nadini ngulmon se do të jetë viti 1510, jo m parë siç mendohet dhe, së dyti, se në ilustrimet e librave të tipografisë ku është botuar  libri :  Aty na jepen edhe pamjet e Shkodrës e të Shën Gjergjit, si shenjtori mbrojtës i Shkodrës, me pamje të kështjellës dhe të liqenit në këmbët e saj”.

Në mbyllje, më duket e pëlqyeshme të citojmë sa shprehu ambasadori Italian, Massimo Gaiani, i cili tha se “librat e zonjës Nadin, që i kam lexuar me kujdes, më kanë ndihmuar të kuptoj më mirë vlerat dhe botën shqiptare”.

Prof.dr.Gjovalin Shkurtaj
Akademik i asociuar

Tiranë, 24.10.2014